REZERWATY PRZYRODY
rezerwat przyrody "Jezioro Małe Łowne" (fot.: W. Wencel)
rezerwat przyrody "Jezioro Moczadło" (fot.: W. Wencel)
rezerwat przyrody "Jezioro Żabionek" (fot.: W. Wencel)
rezerwat przyrody "Jezioro Sosnówek" (fot.: W. Wencel)
rezerwat przyrody "Jezioro Długie" (fot.: W. Wencel)
Rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, zwierząt i grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Na obszarach graniczących z rezerwatem przyrody może być wyznaczona otulina.
Rezerwat przyrody stanowi jedną z najwyższych krajowych form ochrony przyrody – zaraz po parkach narodowych. Ze względu na cel ochrony wyróżnia się rezerwaty: leśne, wodne, stepowe, słonoroślowe, faunistyczne, florystyczne, torfowiskowe, przyrody nieożywionej oraz krajobrazowe.
Nadzór nad rezerwatami w Nadleśnictwie Rytel sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gdańsku. W ramach sprawowanego nadzoru sporządza plany ochrony lub plany zadań ochronnych oraz może zmieniać granice rezerwatu lub go zlikwidować w przypadku bezpowrotnej utraty jego wartości.
Bezpośredni zarząd nad rezerwatami wykonuje Nadleśniczy Nadleśnictwa Rytel. W ramach zarządu obiekty są chronione, a także realizowane są w nich działania i zadania ujęte w planie ochrony lub planie zadań ochronnych albo wynikające z bieżących potrzeb, uzgodnionych z RDOŚ. Działania w rezerwatach przyrody określane są na 20 lat w planach ochrony albo maksymalnie na 5 lat w planach zadań ochronnych.
W Nadleśnictwie Rytel powołano 5 rezerwatów przyrody, o łącznej powierzchni 132,35 ha. Należą do nich:
- Rezerwat przyrody „Jezioro Małe Łowne” – powierzchnia 37,83 ha.
Powołany został Rozporządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 31.12.1993 r.- Monitor Polski nr 5 poz. 37 z 1993 roku.
Rezerwat położony jest na terenie leśnictwa Kopernica (gm. Chojnice, powiat chojnicki). Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych roślinności charakterystycznych dla torfowisk przejściowych i wysokich, lasów bagiennych, wilgotnych oraz świeżych z występującymi tu gatunkami roślin chronionych, rzadkich i zagrożonych wyginięciem. Obszar rezerwatu objęty jest ochroną czynną, posiada aktualny plan ochrony.
Opis rezerwatu przyrody "Jezioro Małe Łowne" w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY
Rezerwat przyrody "Jezioro Małe Łowne" (fot.: W. Wencel)
- Rezerwat przyrody „Moczadło” – powierzchnia 26,17 ha.
Powołany Zarządzeniem Nr 26/2010 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska
w Gdańsku z dnia 8 grudnia 2010 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody „Moczadło”. W obecnych granicach ustanowiony Zarządzeniem Nr 6/2014 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z dnia 25 lutego 2014 r. w sprawie rezerwatu przyrody "Moczadło".
Rezerwat przyrody „Moczadło” położony jest w powiecie chojnickim, na terenie gminy Brusy, około 2 km na południowy zachód od miejscowości Męcikał. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie jeziora lobeliowego wraz z charakterystyczną roślinnością oraz cennymi gatunkami roślin i zwierząt. Rezerwat posiada otulinę. Jest rezerwatem ścisłym, nie posiada planu ochrony ani planu zadań ochronnych.
Opis rezerwatu przyrody "Jezioro Moczadło" w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY
Rezerwat przyrody "Jezioro Moczadło" (fot.: W. Wencel)
- Rezerwat przyrody „Jezioro Żabionek” – powierzchnia 28,58 ha.
Powołany został 4 grudnia 2024 roku Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku w sprawie uznania za rezerwat przyrody „Jezioro Żabionek”.
Rezerwat położony jest w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Brusy, na terenie leśnictwa Turowiec. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie jeziora lobeliowego wraz z charakterystyczną roślinnością oraz cennymi gatunkami roślin i zwierząt. Nie posiada planu ochrony ani planu zadań ochronnych.
Opis rezerwatu przyrody "Jezioro Żabionek" w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY
Rezerwat przyrody "Jezioro Żabionek" (fot.: W. Wencel)
- Rezerwat przyrody „Jezioro Sosnóek” – powierzchnia 26,98 ha.
Powołany został 4 grudnia 2024 roku Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku w sprawie uznania za rezerwat przyrody „Jezioro Sosnówek”.
Rezerwat położony jest w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Brusy, na terenie leśnictwa Turowiec. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie jeziora lobeliowego wraz z charakterystyczną roślinnością oraz cennymi gatunkami roślin i zwierząt. Nie posiada planu ochrony ani planu zadań ochronnych.
Opis rezerwatu przyrody "Jezioro Sosnówek" w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY
Rezerwat przyrody "Jezioro Sosnówek" (fot.: W. Wencel)
- Rezerwat przyrody „Jezioro Długie” – powierzchnia 12,79 ha.
Powołany został 1 kwietnia 2025 roku Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku w sprawie uznania za rezerwat przyrody „Jezioro Długie”.
Rezerwat położony jest w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Brusy, na terenie leśnictwa Turowiec. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie jeziora lobeliowego z postępującą naturalnie eutrofizacją wraz z charakterystyczną roślinnością oraz cennymi gatunkami roślin i zwierząt. Nie posiada planu ochrony ani planu zadań ochronnych.
Opis rezerwatu przyrody "Jezioro Długie" w CENTRALNYM REJESTRZE FORM OCHRONY PRZYRODY
Rezerwat przyrody "Jezioro Długie" (fot.: W. Wencel)
Asset Publisher
Geofity wiosenne, czyli krótkie życie - wielki efekt
Geofity wiosenne, czyli krótkie życie - wielki efekt
Wczesną wiosną, w żyźniejszych borach mieszanych oraz lasach liściastych (buczynach, dąbrowach i grądach), możemy obserwować barwne łany kwitnących roślin runa. Okres ich kwitnienia w ekologii określa się mianem aspektu wczesnowiosennego – fazy rozwoju roślin, która rozpoczyna się wraz z pierwszymi słonecznymi dniami po ustąpieniu pokrywy śnieżnej, jeszcze przed rozwojem liści na drzewach.
Jest to jeden z kluczowych elementów strategii przetrwania tych gatunków. Wykorzystują one krótki czas, gdy do dna lasu dociera najwięcej światła, a konkurencja ze strony drzew i innych roślin jest ograniczona. W ciągu zaledwie kilku tygodni realizują cały cykl życiowy: kiełkują, intensywnie rosną, kwitną i owocują.
Rośliny aspektu wczesnowiosennego nazywamy geofitami (gr. geo – ziemia, phyton – roślina). Po przekwitnięciu ich części nadziemne szybko obumierają, a dalsze przetrwanie zapewniają im podziemne organy spichrzowe i przetrwalnikowe, takie jak cebule, bulwy czy kłącza. Zgromadzone w nich substancje zapasowe umożliwiają szybki rozwój w kolejnym sezonie wegetacyjnym.
W naszych lasach najczęściej możemy spotkać takie gatunki jak:
Zawilec gajowy Anemone nemorosa – rośnie łanowo w borach mieszanych; kwiaty białe, delikatne, o wydłużonych płatkach; liście charakterystyczne, trójdzielne, głęboko powcinane;
Szczawik zajęczy Oxalis acetosella – jego liście przypominają nieco czterolistną koniczynę, są jadalne, lekko kwaskowate; kwiaty białe, charakterystycznie użyłkowane, wyrastają pojedynczo na długich łodyżkach;
Ziarnopłon wiosenny Ficaria verna – posiada charakterystyczne, bulwiasto zgrubiałe korzenie; liście są mięsiste, sercowate; kwiaty są intensywnie żółte;
Przylaszczka pospolita Hepatica nobilis – roślina żyznych lasów liściastych; jako pierwsze pojawiają się niebiesko-fioletowe kwiaty; charakterystyczne trójklapowe liście.
Geofity należą do pierwszych zwiastunów wiosny w lesie. Choć ich cykl życia nadziemnego jest krótki, pełnią bardzo ważne funkcje w ekosystemie. Stanowią jedno z pierwszych źródeł nektaru i pyłku, dostarczając pokarmu dzikim zapylaczom, takim jak pszczoły, trzmiele czy muchówki (np. bzygów), które po zimie potrzebują energii do aktywności i rozmnażania. Ciekawostką jest, że nasiona niektórych gatunków posiadają tzw. ciałka mrówcze (elajosomy) – bogate w tłuszcze i węglowodany wyrostki, które stanowią pokarm dla mrówek. Owady te, przenosząc nasiona do swoich gniazd, przyczyniają się jednocześnie do ich rozsiewania – zjawisko to nazywamy myrmekochorią.
Obumierające szczątki geofitów wzbogacają glebę w materię organiczną, stając się źródłem pokarmu dla destruentów – głównie mikroorganizmów i drobnych bezkręgowców. Organizmy te odgrywają kluczową rolę w obiegu materii w przyrodzie, rozkładając resztki roślinne i uwalniając do gleby składniki mineralne (biogeny), które mogą być ponownie wykorzystane przez drzewa i inne rośliny.
Z punktu widzenia gospodarki leśnej obecność geofitów jest cennym wskaźnikiem żyzności i potencjału siedliska. Informacje te mogą wspierać podejmowanie decyzji dotyczących sposobu zagospodarowania lasu, wykorzystania odnowień naturalnych czy doboru składu gatunkowego drzewostanu.
Wreszcie, dla użytkowników lasu – spacerowiczów, turystów i miłośników przyrody – rośliny aspektu wczesnowiosennego mają również ogromne znaczenie estetyczne. Tworzone przez nie barwne kobierce kwiatów są jednym z najbardziej charakterystycznych i efektownych przejawów budzącej się do życia przyrody. Warto wybrać się do lasu i zobaczyć ten cud natury na własne oczy.
/Tekst ukazał się w numerze 04/2026 miesięcznika społeczno-historycznego "Chojniczanin"/
