Ochrona lasu stanowi istotny obszar gospodarki leśnej, którego celem jest rozpoznawanie i monitorowanie czynników zagrażających ekosystemom leśnym oraz wdrażanie skutecznych metod ich ograniczania. Podejmowane działania służą utrzymaniu trwałości i stabilności lasów, a także zachowaniu ich różnorodności biologicznej w warunkach zmieniającego się klimatu.

Z uwagi na rodzaj szkód bądź czynników mogących je powodować w ochronie lasu zagrożenia klasyfikujemy na następujące grupy:

• biotyczne – wywołane przez organizmy żywe (np. szkodliwe owady, grzyby patogeniczne, ssaki roślinożerne);
• abiotyczne – ekstremalne zjawiska atmosferyczne (np. silne wiatry, śnieg, ulewne deszcze, wysokie i niskie temperatury);
• antropogeniczne – wywołane przez człowieka (np. pożary, zanieczyszczenia przemysłowe, zaśmiecanie lasu).

Nadleśnictwo Rytel należy do jednostek o charakterze borowym, których skład gatunkowy drzewostanów jest silnie uzależniony od lokalnych warunków siedliskowych. W efekcie, mimo prowadzonej przebudowy lasów, gatunkiem dominującym pozostaje sosna pospolita. To właśnie ona jest szczególnie narażona na liczne zagrożenia ze strony szkodników – zarówno owadzich, jak i grzybowych.

Nie sposób nie wspomnieć, że od 2017 roku, kiedy obszar nadleśnictwa nawiedziła klęska powodująca zniszczenia lasów na powierzchni ponad 10 tysięcy hektarów, ochrona lasu stanęła przed poważnymi wyzwaniami. Pojawiły się wówczas istotne pytania dotyczące sposobów zapewnienia stabilizacji pozostałych fragmentów lasu jak i warunków odnawiania wielkoobszarowych terenów poklęskowych.

BIOTYCZNE

Szkodniki pierwotne

Największe zagrożenie na rozległych obszarach stanowi brudnica mniszka, która w drzewostanach sosnowych znajduje szczególnie sprzyjające warunki do masowych pojawów. Podobne cechy wykazują również boreczniki, barczatka sosnówka, strzygonia choinówka oraz poproch cetyniak, jednak ich znaczenie jako czynnika zagrożenia jest mniejsze. Mimo to wszystkie wymienione gatunki podlegają corocznemu monitoringowi, obejmującemu m.in. wywieszanie pułapek feromonowych, jesienne poszukiwania szkodników pierwotnych sosny oraz szczegółową obserwację rozwoju brudnicy mniszki.

Szkodniki wtórne

Zespół szkodników wtórnych występujących na świerku i sośnie ustabilizowany jest na bezpiecznym poziomie. Nie mniej rokrocznie z uwagi na pojawiające się lokalnie osłabienia może powodować zamieranie drzew. Działania ograniczające nadmierne pojawianie się szkodników wtórnych opiera się głównie na grupowej eliminacji drzew zasiedlonych i ich terminowego wywozu z lasu.

Szkodniki upraw

Prowadzimy monitoring w kierunku występowania szeliniaka sosnowca poprzez wykładanie pułapek klasycznych i feromonowych. Działania te mają na celu kontrolę ich liczebności w środowisku leśnych oraz eliminacje potencjalnych uszkodzeń nowo zakładanych upraw sosnowych upraw leśnych. 

Ochrona przed zwierzyną

Ochrona upraw przed zwierzyną opiera się na stosowaniu mechanicznych zabezpieczeń, przede wszystkim w postaci grodzeń obejmujących niewielkie powierzchnie, ze szczególnym uwzględnieniem gatunków liściastych. Lokalnie, w strefach o największej presji zwierzyny, uprawy zabezpieczane są również przy użyciu repelentów. Uzupełniająco, obok metod powszechnie stosowanych w leśnictwie, wdrażane są działania pośrednie, takie jak wykładanie drzew zgryzowych, stanowiące sposób ograniczania szkód w młodszych drzewostanach sosnowych.”

Ochrona przed chorobami grzybowymi

Ochrona przed grzybami w leśnictwie to ważny element zarządzania odpornością lasów, bo niektóre gatunki grzybów mogą powodować poważne choroby drzew i straty gospodarcze. Kluczowe jest tu zarówno zapobieganie, jak i odpowiednie reagowanie na pojawiające się zagrożenia.

Stosowane metody zapobiegania:

• Dobór odpowiednich gatunków drzew
  Sadzenie gatunków dostosowanych do siedliska zmniejsza podatność na choroby grzybowe. Monokultury są bardziej narażone niż lasy mieszane.
• Zachowanie bioróżnorodności
  Zróżnicowane ekosystemy są bardziej odporne na patogeny. Obecność różnych gatunków ogranicza rozprzestrzenianie się chorób.
• Usuwanie porażonych drzew
  Chore drzewa lub ich części należy usuwać, aby ograniczyć źródło infekcji.
• Stosowanie środków biologicznych

Główne zagrożenia od strony patogenów:

• Opieńka (rodzaj Armillaria) – atakuje korzenie
• Huba korzeni (Heterobasidion annosum) – powoduje zgniliznę drewna
• Mączniaki i rdze – osłabiają liście i igły

ABIOTYCZNE

Wiatr

Zabezpieczanie drzewostanów przed silnym wiatrem to ważny element gospodarki leśnej, zwłaszcza w kontekście coraz częstszych ekstremalnych zjawisk pogodowych. Chodzi głównie o zmniejszenie ryzyka wywrotów (tzw. wiatrołomów i wiatrowałów) oraz łamania drzew.

Stosowane metody zapobiegawcze:

• Zmiana sposobów zagospodarowania lasu
  Wprowadzanie złożonych sposobów gospodarowania lasu w celu wykształcenia struktury drzewostanów o zróżnicowanej, schodkowej wysokości. 
• Utrzymanie stref ochronnych - ekotonów
  Na obrzeżach lasu pozostawianie pasów drzew i krzewów, które działają jak naturalna bariera przeciwwiatrowa.

Zgorzel słoneczna

Zjawisko to charakteryzuje się jako uszkodzenie tkanek roślin spowodowane nadmiernym nasłonecznieniem, zwykle w połączeniu z wysoką temperaturą i niedoborem wody. Rejestrowane na obszarach odnowień poklęskowych – głównie w latach 2022 i 2023 na obszarze odpowiednio ok. 60 ha i ok. 95 ha.

Zmrożenia

Określenie uszkodzeń roślin spowodowanych przez niskie temperatury, najczęściej przymrozki późne występujące wiosną.  Dochodzi do nich, gdy woda w komórkach roślinnych zamarza, co niszczy tkanki. Rejestrowane na obszarach odnowień poklęskowych na znacznych obszarach: 2022 r. – 470,74 ha, 2023 r. – 612,43 ha, 2024 r. – 1102,23 ha, 2025 r. - 271,08 ha.

ANTROPOGENICZNE

Działalność człowieka jest źródłem wielu zagrożeń takich jak:

• pożary
• zaśmiecanie lasów
• dewastacja infrastruktury oraz inne działania wpływające niekorzystnie na funkcjonowanie ekosystemów leśnych.