OCHRONA LASU
Gąsienica brudnicy mniszki (fot.: A. Gibowski)
Gąsienica szczotecznicy szarawki (fot.: A. Gibowski)
Drzewostan uszkodzony przez klęskę z dn. 11 sierpnia 2017 roku (fot.: Borium)
Wiedza o procesach zachodzących w przyrodzie i kontrola stanu środowiska leśnego pozwalają leśnikom na wczesną diagnozę zagrożeń, mogących wpłynąć negatywnie na stan lasu. Każdego roku podejmują oni działania mające na celu zachowanie trwałości lasu i zwiększenie jego naturalnej odporności na czynniki szkodotwórcze.
Ochrona lasu stanowi istotny obszar gospodarki leśnej, którego celem jest rozpoznawanie i monitorowanie czynników zagrażających ekosystemom leśnym oraz wdrażanie skutecznych metod ich ograniczania. Podejmowane działania służą utrzymaniu trwałości i stabilności lasów, a także zachowaniu ich różnorodności biologicznej w warunkach zmieniającego się klimatu.
Z uwagi na rodzaj szkód bądź czynników mogących je powodować w ochronie lasu zagrożenia klasyfikujemy na następujące grupy:
- biotyczne – wywołane przez organizmy żywe (np. szkodliwe owady, grzyby patogeniczne, ssaki roślinożerne);
- abiotyczne – ekstremalne zjawiska atmosferyczne (np. silne wiatry, śnieg, ulewne deszcze, wysokie i niskie temperatury);
- antropogeniczne – wywołane przez człowieka (np. pożary, zanieczyszczenia przemysłowe, zaśmiecanie lasu).
Nadleśnictwo Rytel należy do jednostek o charakterze borowym, których skład gatunkowy drzewostanów jest silnie uzależniony od lokalnych warunków siedliskowych. W efekcie, mimo prowadzonej przebudowy lasów, gatunkiem dominującym pozostaje sosna pospolita. To właśnie ona jest szczególnie narażona na liczne zagrożenia ze strony szkodników – zarówno owadzich, jak i grzybowych.
Nie sposób nie wspomnieć, że od 2017 roku, kiedy obszar nadleśnictwa nawiedziła klęska powodująca zniszczenia lasów na powierzchni ponad 10 tysięcy hektarów, ochrona lasu stanęła przed poważnymi wyzwaniami. Pojawiły się wówczas istotne pytania dotyczące sposobów zapewnienia stabilizacji pozostałych fragmentów lasu jak i warunków odnawiania wielkoobszarowych terenów poklęskowych.
BIOTYCZNE
Szkodniki pierwotne
Największe zagrożenie na rozległych obszarach stanowi brudnica mniszka, która w drzewostanach sosnowych znajduje szczególnie sprzyjające warunki do masowych pojawów. Podobne cechy wykazują również boreczniki, barczatka sosnówka, strzygonia choinówka oraz poproch cetyniak, jednak ich znaczenie jako czynnika zagrożenia jest mniejsze. Mimo to wszystkie wymienione gatunki podlegają corocznemu monitoringowi, obejmującemu m.in. wywieszanie pułapek feromonowych, jesienne poszukiwania szkodników pierwotnych sosny oraz szczegółową obserwację rozwoju brudnicy mniszki.
Szkodniki wtórne
Zespół szkodników wtórnych występujących na świerku i sośnie ustabilizowany jest na bezpiecznym poziomie. Nie mniej rokrocznie z uwagi na pojawiające się lokalnie osłabienia może powodować zamieranie drzew. Działania ograniczające nadmierne pojawianie się szkodników wtórnych opiera się głównie na grupowej eliminacji drzew zasiedlonych i ich terminowego wywozu z lasu.
Szkodniki upraw
Prowadzimy monitoring w kierunku występowania szeliniaka sosnowca poprzez wykładanie pułapek klasycznych i feromonowych. Działania te mają na celu kontrolę ich liczebności w środowisku leśnych oraz eliminacje potencjalnych uszkodzeń nowo zakładanych upraw sosnowych upraw leśnych.
Ochrona przed zwierzyną
Ochrona upraw przed zwierzyną opiera się na stosowaniu mechanicznych zabezpieczeń, przede wszystkim w postaci grodzeń obejmujących niewielkie powierzchnie, ze szczególnym uwzględnieniem gatunków liściastych. Lokalnie, w strefach o największej presji zwierzyny, uprawy zabezpieczane są również przy użyciu repelentów. Uzupełniająco, obok metod powszechnie stosowanych w leśnictwie, wdrażane są działania pośrednie, takie jak wykładanie drzew zgryzowych, stanowiące sposób ograniczania szkód w młodszych drzewostanach sosnowych.”
Ochrona przed chorobami grzybowymi
Ochrona przed grzybami w leśnictwie to ważny element zarządzania odpornością lasów, bo niektóre gatunki grzybów mogą powodować poważne choroby drzew i straty gospodarcze. Kluczowe jest tu zarówno zapobieganie, jak i odpowiednie reagowanie na pojawiające się zagrożenia.
Stosowane metody zapobiegania:
- Dobór odpowiednich gatunków drzew
Sadzenie gatunków dostosowanych do siedliska zmniejsza podatność na choroby grzybowe. Monokultury są bardziej narażone niż lasy mieszane. - Zachowanie bioróżnorodności
Zróżnicowane ekosystemy są bardziej odporne na patogeny. Obecność różnych gatunków ogranicza rozprzestrzenianie się chorób. - Usuwanie porażonych drzew
Chore drzewa lub ich części należy usuwać, aby ograniczyć źródło infekcji. - Stosowanie środków biologicznych
Główne zagrożenia od strony patogenów:
- Opieńka (rodzaj Armillaria) – atakuje korzenie
- Huba korzeni (Heterobasidion annosum) – powoduje zgniliznę drewna
- Mączniaki i rdze – osłabiają liście i igły
ABIOTYCZNE
Wiatr
Zabezpieczanie drzewostanów przed silnym wiatrem to ważny element gospodarki leśnej, zwłaszcza w kontekście coraz częstszych ekstremalnych zjawisk pogodowych. Chodzi głównie o zmniejszenie ryzyka wywrotów (tzw. wiatrołomów i wiatrowałów) oraz łamania drzew.
Stosowane metody zapobiegawcze:
- Zmiana sposobów zagospodarowania lasu
Wprowadzanie złożonych sposobów gospodarowania lasu w celu wykształcenia struktury drzewostanów o zróżnicowanej, schodkowej wysokości. - Utrzymanie stref ochronnych - ekotonów
Na obrzeżach lasu pozostawianie pasów drzew i krzewów, które działają jak naturalna bariera przeciwwiatrowa.
Zgorzel słoneczna
Zjawisko to charakteryzuje się jako uszkodzenie tkanek roślin spowodowane nadmiernym nasłonecznieniem, zwykle w połączeniu z wysoką temperaturą i niedoborem wody. Rejestrowane na obszarach odnowień poklęskowych – głównie w latach 2022 i 2023 na obszarze odpowiednio ok. 60 ha i ok. 95 ha.
Zmrożenia
Określenie uszkodzeń roślin spowodowanych przez niskie temperatury, najczęściej przymrozki późne występujące wiosną. Dochodzi do nich, gdy woda w komórkach roślinnych zamarza, co niszczy tkanki. Rejestrowane na obszarach odnowień poklęskowych na znacznych obszarach: 2022 r. – 470,74 ha, 2023 r. – 612,43 ha, 2024 r. – 1102,23 ha, 2025 r. - 271,08 ha.
ANTROPOGENICZNE
Działalność człowieka jest źródłem wielu zagrożeń takich jak:
- pożary
- zaśmiecanie lasów
- dewastacja infrastruktury oraz inne działania wpływające niekorzystnie na funkcjonowanie ekosystemów leśnych.
Najnowsze aktualności
Polecane artykuły
Historia
Historia
Nadleśnictwo Rytel zostało utworzone 1 lipca 1868 r. . W obecnym kształcie istnieje od 1 stycznia 1973 roku, kiedy to do jednoobrębowego Nadleśnictwa Rytel dołączono Nadleśnictwo Klosnowo.
Chociaż Lasy Państwowe w formie organizacyjnej, którą znamy współcześnie, powstały w 1924 roku za sprawą podpisanych przez Prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego dwóch rozporządzeń: z 28 czerwca – o statucie polskich lasów państwowych oraz z 30 grudnia – o organizacji administracji lasów państwowych, to warto podkreślić fakt, że zorganizowana gospodarka leśna na ziemiach polskich liczy sobie znacznie więcej lat. Ponad 150 lat temu, na podstawie ówczesnego prawodawstwa pruskiego, 1 lipca 1868 roku, utworzone zostało Nadleśnictwo Rytel, wyodrębnione z lasów Nadleśnictwa Woziwoda, Nadleśnictwa Czersk oraz majątku Uboga.
Pierwszy Plan Urządzenia Lasu, sporządzony na lata 1872-1893, wykazywał powierzchnię 7455,89 ha. W 1892 roku oddano do nowotworzonego Nadleśnictwa Giełdon leśnictwa Ostrowy, Płecno i część Leśnictwa Rytel.
Według mapy gospodarczej z 1908 roku powierzchnia Nadleśnictwa Rytel wynosiła 6771 ha. Do tego czasu przyjęto lasy rozparcelowanych majątków Suszek i Jaty. Wówczas Nadleśnictwo Rytel liczyło siedem leśnictw wyszczególnionych poniżej:
Lutom (niem. Luttom) – 904 ha
Żukowo (Zuckau) – 937 ha
Jaty (Jatty) – 1016 ha
Kosowa Niwa (Niederheide) – 809 ha
Suszek (Friedenthal) – 1081 ha
Jakubowo (Jacubowo) – 959 ha
Mylof (Mühlhof) – 1061 ha.
Operat z 1906 roku przewidywał zrębowy sposób zagospodarowania zrębami zupełnymi szerokości 80-100 m i 120- letnią kolej rębu. Już wtedy dbano o ochronę przyrody. Na mapie cięć Rytla z 1908 roku zaznaczono w ówczesnych oddziałach: 265, 299 i 300 - stanowiska lęgowe kraski, 238 - „piękne stare świerki pochodzenia naturalnego”, 260 i 267- gniazda zimorodka na skarpie Brdy oraz w oddziale 19a - barć z pszczołami w sośnie.
XX-lecie międzywojenne
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości na terenie nadleśnictw Rytel i Klosnowo nie stwierdzono poważniejszych szkód materialnych spowodowanych działaniami wojennymi, a gospodarkę leśną prowadzono dalej na podstawie ustawodawstwa pruskiego. Nadleśnictwa te posiadały gotowe operaty urządzeniowe wraz z dokumentacją kartograficzną na lata: Klosnowo 1910-1930, a Rytel 1906-1926. Tak więc przechodzenie do zasad prawodawstwa i gospodarki polskiej odbywało się w sposób płynny i prawdopodobnie bez większych zakłóceń zarówno dla pozyskania drewna jak i zagospodarowania lasu.
W 1922 roku Rada Ministrów przekazała Ministrowi Rolnictwa i Dóbr Państwowych uprawnienia do zarządzania dobrami byłego zaboru pruskiego i od tej pory lasy te formalnie znalazły się pod nadzorem Departamentu Leśnictwa. Gospodarkę leśną prowadzono na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP z 30 grudnia 1924 roku o organizacji administracji Lasów Państwowych w ramach tzw. Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych. Lasy ówczesnych nadleśnictw Klosnowo i Rytel znalazły się w Dyrekcji Lasów Państwowych w Bydgoszczy, a po jej likwidacji 8 lipca 1932 roku - w Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu. Stan taki utrzymał się do wybuchu II Wojny Światowej.
II Wojna Światowa
Na obszarze obecnego Nadleśnictwa Rytel działały w czasie II Wojny Światowej różne grupy partyzanckie. Najważniejsze były zrzeszone w Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”. Przez pewien czas na terenie obecnego leśnictwa Turowiec, koło wsi Męcikał, znajdowała się siedziba Komendanta TOW „Gryf Pomorski” Powiatu Chojnice. W oddz. 46k znajdował się rozbudowany schron podziemny zwany Zielonym Pałacem. Stacjonował tam oddział zaszyfrowany pod nazwą „Cis”. Dowódcą grupy był Henryk Grabosz ps. Gwiazda. Grupa ta, oprócz działalności dywersyjnej, kolportowała też odezwy oraz gazetkę „Gryfa Pomorskiego”, przeciwstawiając się propagandzie hitlerowskiej.
Za współpracę z grupami partyzanckimi zostali aresztowani i osadzeni w obozie koncentracyjnym KL Stutthof – leśniczy Leśnictwa Powałki Franciszek Cychnerski oraz leśniczy z Mylofu, Dominik Piechowski. Po jego powrocie z obozu i wkroczeniu Armii Czerwonej leśniczy Piechowski został za kontakty z „reakcjonistami” z Armii Krajowej aresztowany przez NKWD i deportowany na Ural, gdzie zginął. Wcześniej podobnie tragiczny los spotkał leśniczego Stanisława Wenclewskiego, leśniczego z Kłodawy. Po aresztowaniu przez Niemców został on osadzony w KL Mauthausen, gdzie zmarł 6 lutego 1942 roku.
Okres po II Wojnie Światowej – od 1945 do 1989 roku
Po wyzwoleniu Polski spod okupacji niemieckiej w 1945 roku nadleśnictwa Klosnowo i Rytel podporządkowane były Dyrekcji Lasów Państwowych w Gdańsku, a od 1.01.1951 r. tzw. „wielkiemu” Rejonowi Lasów Państwowych w Toruniu (obecna RDLP w Toruniu).
1 stycznia 1973 roku, nadleśnictwa Rytel i Klosnowo, jako obręby leśne weszły w skład nowoutworzonego, dwuobrębowego Nadleśnictwa Rytel.
W 1979 roku do Nadleśnictwa Rytel zostało włączone 2400 ha gruntów z Nadleśnictwa Osusznica (leśnictwa Kopernica i Wolność).
Z północnej części nadleśnictwa 1.07.1996 roku został utworzony Park Narodowy Bory Tucholskie na obszarze 4613 ha. Do parku włączone zostały leśnictwa Drzewicz, Bachorze oraz część powierzchni północnych leśnictw obrębu Klosnowo.
Wyłuszczarnia Nasion w Klosnowie
Przed I Wojną Światową tereny dzisiejszego Nadleśnictwa Rytel wchodziły w skład Nadleśnictw Rytel i Klosnowo. Na terenie ówczesnego Nadleśnictwa Klosnowo, celem zwiększenia produkcyjności lasów i wykorzystania nasion rodzimego pochodzenia, nadleśniczy Tangermann (1906-1918) przyczynił się do budowy w 1913 roku wyłuszczarni nasion. W związku z wybuchem I Wojny Światowej, w pełni uruchomiona została dopiero przez polskich leśników po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku. W owym czasie był to największy i najbardziej nowoczesny obiekt tego typu w Europie, o wydajności dobowej do sześciu ton łuszczonych szyszek.
Nadleśniczowie Nadleśnictwa Rytel:
Fritz Helling 1923 – 1926,
Zygmunt Kozłowski 1927 – 1930,
Stanisław Romanowski 1931 – 1939
w czasie okupacji nadleśniczy Schleier
Stanisław Seryczyński 15.05.1945-31.05.1950
Walerian Rekowski 01.09.1950-30.06.1979
Marek Paetsch 01.07.1979-31.08.1992
Leszek Popowski 01.09.1992 – 31.08.2013
Jerzy Borkowski p.o. 01.09.2013 – 31.10.2013
Antoni Tojza 01.11.2013 – 21.07.2018
Jerzy Borkowski p.o. 22.07.2018 – 01.08.2018
Zbigniew Łącki 02.08.2018 – 21.05.2021
Wiesław Kiedrowski 25.05.2021 - 08.08.2021 (p.o.), 09.08.2021 - 10.01.2023
Leszek Pultyn p.o. 10.01.2023 - 16.03.2023
Rafał Zomkowski 16.03.2023 - 05.04.2024
Łukasz Rutkowski od 05.04.2024
Nadleśnictwo Klosnowo - utworzone w 1910 roku z części ówczesnego Nadleśnictwa Chociński Młyn oraz wykupionych gruntów prywatnych. Jako samodzielna jednostka administracyjna nadleśnictwo funkcjonowało do 31.12.1972 roku.
Nadleśnictwo Rytel - utworzone 1 lipca 1868 roku wyodrębnione z Nadleśnictwa Woziwoda. W roku 1996 roku z najcenniejszych przyrodniczo obszarów nadleśnictwa (obrębu leśnego Klosnowo) utworzono Park Narodowy "Bory Tucholskie".